بیجاده
امروز : سه شنبه 18 بهمن 1401 - ساعت 00:59
  • اخبار
  • سرگرمی
  • آشپزی
  • پزشکی
  • روانشناسی
  • مد و آرایش
  • هنری
  • ورزشی
  • علمی
  • بازار
  • نسخه مخصوص دیگری برای فیات 500 معرفی شد

    نسخه مخصوص دیگری برای فیات 500 معرفی شد

    گروه بین الملل: یک نسخه مخصوص دیگر از فیات 500 این بار به نام Collezione Fall/Winter ادیشن در استرالیا معرفی شد.   به گزارش خبرخودرو، 500 Collezione Fall/Winter که از 1 اوت با قیمت 21990 دلار به فروش می رسد مبتنی بر مدل معرفی شده برای اروپا در اکتبر سال گذشته و الهام گرفته از […]

  • کتک‌کاری و سرقت دوچرخه گردشگرِآلمانی درشمال!

    کتک‌کاری و سرقت دوچرخه گردشگرِآلمانی درشمال!

    یک توریست آلمانی که با دوچرخه اقدام به سفر در ایران کرده بود، در استان مازندران مورد سرقت و ضرب‌وشتم از سوی تعدادی از اراذل و اوباش شهرستان نکا که گفته می‌شود در شرایط عادی نیز نبودند، قرار گرفت و دچار آسیب‌دیدگی نیز شد.   این توریست آلمانی در حالی مورد سرقت در ایران قرار […]

  • ممنوعیت شنا در دریای مازندران تا دو روز آینده

    ممنوعیت شنا در دریای مازندران تا دو روز آینده

    هواشناسی : تا 48 ساعت آینده شنا درآبهای ساحلی مازندران ممنوع است.   معاون توسعه و پیش بینی اداره کل هواشناسی مازندران در گفت و گو با خبرگزاری صداوسیما با اشاره به اینکه امروز تا دوشنبه 7 مرداد هوای مازندران، نیمه ابری ،گاهی ابری ،همراه با بارش پراکنده خواهد بود گفت: دریا نیز در این […]

  • تصویر رسمی سامسونگ Galaxy Note 10 Plus 5G فاش شد!

    تصویر رسمی سامسونگ Galaxy Note 10 Plus 5G فاش شد!

    سامسونگ در تاریخ 7 آگوست از گوشی های سری گلکسی نوت 10 رونمایی می کند. به تازگی تصویر رسمی گلکسی نوت 10 پلاس 5G لو رفته است.   سامسونگ امسال از گوشی های گلکسی نوت 10 و نوت 10 پلاس رونمایی می کند که البته این محصولات در نسخه های 4G و 5G روانه بازار […]

  • با کمک زانویتان برق تولید کنید!

    با کمک زانویتان برق تولید کنید!

    محققان زانوبندی سبک ابداع کرده اند که از حرکت زانو هنگام راه رفتن الکتریسیته تولید می کند. می توان از این الکتریسته برای تامین انرژی دستگاه های مانیتور سلامت استفاده کرد.   به گزارش مهر به نقل ازیورک آلرت، یک زانوبند سبک و جدید می‌تواند انرژی حرکت این مفصل بدن انسان را جمع آوری و […]

  • بازیکن جنجالی ایران به الاهلی پیوست + عکس

    بازیکن جنجالی ایران به الاهلی پیوست + عکس

    نشریه الرایه قطر مدعی شد که مدافع سابق استقلال با الاهلی قطر قرارداد امضا کرده است.   به گزارش گروه ورزشی خبرگزاری دانشجو، نشریه «الرایه» قطر در چاپ امروز مدعی شد که روزه چشمی، مدافع سابق استقلال با الاهلی قرارداد امضا کرده است.   این نشریه قطری به مناسبت جذب هرنان پرز، مدافع پاراگوئه ای […]

  • راز قتل زن جوان در اتاقک سرایداری

    راز قتل زن جوان در اتاقک سرایداری

    سرایدار یک شرکت ساختمانی که به اتهام قتل همسرش در آمل تحت تعقیب بود، توسط مأموران گشت پلیس پایتخت دستگیر شد.   به گزارش مشرق، حدود 10 روز قبل یکی از کارگران شرکت بتن‌سازی در اطراف شهرستان آمل به اتاق سرایداری رفت تا کلید یکی از انبارها را از مرد نگهبان بگیرد اما ناگهان با […]

  •   
  • تاریخ انتشار: 28 شهریور 1393 | تعداد بازدید: 42757 بازدید | نویسنده: بیجاده
  • دسته بندی: تحقیق دانش آموزی , تحقیق و انشا
  • bijade.com-zelzele

    name موضوع تحقیق: زلزله
    pages تعداد صفحات: 13 صفحه
    size حجم فایل: 90 کیلوبایت
    other اطلاعات: فونت: بی نازنین رنگ: سیاه سایز ها: H1:14B, H2:13.5B, H3:13B, T:11 نوع فایل: Docx-Word

     

    توجه: متن کامل تحقیق موجود در این صفحه فقط محتوای تحقیق را نشان می دهد. نگارش نوشتاری و پاراگراف بندی فایل زیر طبق استاندارد نگارشی تحقیق و مقاله بوده و از نظر نگارشی با متن زیر تفاوت دارد. ::کاری متفاوت از گروه تحقیقات بیجاده::

     

    برای دانلود روی عکس زیر کلیک کنید.
    download
    متن کامل تحقیق:

    چکیده پژوهش:

    زلزله لرزش ناگهانی پوسته جامد زمین است که هر از چند گاهی در نواحی که بر روی بند زلزله خیز قرار دارند رخ می‌دهد. از مقیاس ریشتر برای بیان بزرگی یک زمین لرزه یعنی مقدار انرژی آزاد شده طی یک زمین لرزه استفاده می شود. قبل از وقوع زلزله در ابتدا معمولاً صدای نامتعارف شنیده می شود. در زلزله های بزرگ ابتدا صدای عجیبی همچون زوزه باد و حرکت درختان و برگها و سپس صدای ضعیف شیشه های منزل شنیده می شود و به سرعت لرزش های اولیه که معمولاً با شدت بالا نیستند آغاز می گردد.

     

    ایمن سازی سازه و بنا ساختمانی که در آن زندگی می کنیم از طراحی تا اجرای آن می بایست تابع اصول مهندسی ساختمان بوده و در تمامی مراحل اجرای آن از نیروهای متخصص استفاده گردد. برای آموزش مقابله با زمین لرزه در قبل، حین و بعد از وقوع زلزله برای حفظ جان هر فرد در هر سن و جنس و در هر مکان آموزشهایی عمومی وجود دارد که می تواند بصورت مشترک مورد توجه قرار گیرد.

     

    مقدمه:

    زمین لرزه یکی از وحشتناک ترین پدیده های طبیعت محسوب می شود. اغلب زمینی را که روی آن ایستاده ایم، به صورت تخته سنگ های صلب و محکمی تصور می کنیم که از استحکام زیادی برخوردار است. هنگامی که زمین لرزه ای روی می دهد برای لحظه ای این تصور بر هم می ریزد، اما طی همان لحظه کوتاه خسارت های شدیدی وارد می شود. با توجه به پیشرفت هایی که در حوزه علوم مختلف صورت گرفته است، دانشمندان توانسته اند نیروهایی را که باعث زمین لرزه می شود، شناسایی کنند. علاوه بر آن با استفاده از فناوری های نوین می توان شدت یک زلزله و مکان آن را حدس زد. مهم ترین کار باقی مانده آن است که راهی برای پیش گویی زمین لرزه بیابیم تا مردم هنگام وقوع آن غافلگیر نشوند.

     

    فصل اول: زلزله چیست؟

    1-1) تعریف زلزله:

    زلزله لرزش ناگهانی پوسته جامد زمین است که هر از چند گاهی در نواحی که بر روی بند زلزله خیز قرار دارند رخ می‌دهد. این پدیده طبیعی دارای خصوصیات و وی‍ژگیهای منحصر به فردی است، که آگاهی از پدیده‌های همراه زلزله ، شناخت گسلها و انواع آن در تعیین الگوی لرزه زمین ساخت و رژیم لرزه خیزی مناطق مختلف دارای اهمیت است. لرزش ناگهانی پوسته‌های جامد زمین ، زلزله یا زمین لرزه نامیده می‌شود.

     

    دلیل اصلی وقوع زلزله را می‌توان افزایش فشار بیش از حد داخل سنگها و طبقات درونی زمین بیان نمود. این فشار به حدی است که در سنگ گسستگی بوجود می‌آید و دو قطعه سنگ در امتداد سطح شکستگی نسبت به یکدیگر حرکت می‌کنند. به سطح شکستگی که توأم با جابجایی است، گسل گفته می‌شود. وقتی که سنگ شکسته می‌شود، مقدار انرژی که در زمان طولانی در برابر شکستگی حالتهای مختلفی را برای آزادسازی انر‍ژی نهفته شده بوجود می‌آورد.

     

    بطوری که در ابتدا فشار و نیروهای درونی ممکن است باعث ایجاد یکسری لرزه‌های خفیف و کوچک در سنگها شود که پیش لرزه نامیده می‌شود. بعد از اینکه فشار درونی بر مقاومت سنگها غلبه کرد انرژی نهفته آزاد می‌گردد و زمین لرزه اصلی رخ می‌دهد، البته نباید از اثر لرزشهای کوچکی که بعد از زمین لرزه اصلی نیز اتفاق می‌افتد و به نام پس لرزه معروف هستند، چشم پوشی کرد. لرزه ، پیش لرزه ، لرزه اصلی و پس لرزه مجموعا یک زمین لرزه را نشان می‌دهند.

     

    باید توجه داشت که تمام زلزله‌ها با پیش لرزه‌ها همراه نیست و همچنین پیش لرزه را نمی‌توان مقدمه وقوع یک زلزله بزرگ دانست، زیرا در بسیاری از موارد یک زلزله مخرب خود یک پیش لرزه فوق العاده مخربی بوده است که در تعقیب آن اتفاق افتاده است. همچنین در بسیاری از زمین لرزه‌ها زلزله اصلی بدون هیچ لرزه قبلی و یکباره اتفاق می‌افتند، زلزله‌هایی هم در اثر عوامل دیگر مثل ریزشها (مثلا ریزش سقف بخارهای آهکی و زمین لغزشها) و یا در بعضی موارد فعالیتهای آتشفشانی نیز بوجود می‌آید که مقدار و شدت آنها کمتر است.

     

    2-1) چرا زلزله بوجود می‌آید؟

    به درستی مشخص نیست که چرا زلزله بوجود می‌آید، اما همانطور که قبلاً اشاره شد تجمع انر‍ژی در درون زمین از یک طرف و افزایش نیروی زیاد در درون زمین و عدم تحکمل طبقات زمین برای نگهداری این انرژی از طرف دیگر موجب شکسته شدن زمین در بعضی نقاط آن شده و انرژی از محل آن آزاد می شود. این شکستگی که اکثرا با جابجایی زمین اتفاق می‌افتد باعث خطرات و ایجاد لرزش زمین می‌شود که به آن زلزله گفته می‌شود.

     

    اما این انرژی از کجا می آید؟ برخی معتقدند که زمین از ورقه‌هایی تشکیل شده است که این ورقه‌ها با صفحاتی که در کنار هم قرار دارند به یکدیگر فشار وارد کرده و باعث می‌شوند که ورقه‌هایی که دارای وزن کمتری هستند به داخل زمین فرو روند (این پدیده در اصطلاح علمی فرو رانش صفحات گفته می‌شود). همچنین ممکن است که ورقه‌ها در کنار یکدیگر به هم فشرده شوند. در اثر فرو رانش و پایین رفتن صفحه به درون زمین و به دلیل افزایش فشار و دمای طبقات درونی ، ورقه شروع به گرم شدن و ذوب شدن می‌کند و مواد مذاب حاصله سبک شده و مجددا به سمت بالا حرکت کرده و فشاری را به طبقات مجاور وارد می‌کند.

     

    ترکیب این نیروها در درون زمین باعث ایجاد یک حالت عدم تعادل انرژی می‌شود، این وضعیت تا زمانی که طبقات فوقانی و سطحی زمین تحمل مقاومت در برابر آن را داشته باشند حفظ می‌گردد. اما زمانی که سنگها دیگر تحمل این فشارها را نداشته باشند، انرژی به یکباره آزاد می‌گردد و زلزله بوجود می‌آید. البته این بدان مفهوم نیست که تمامی زلزله‌ها بدین طریق ایجاد می‌شوند، بلکه می‌توان گفت بخش اصلی زمین لرزه‌ها ، با این فرضیه قابل توجیه است.

     

    3-1) رابطه گسل با زلزله:

    رابطه گسل و زلزله دو طرفه می‌باشد. یعنی وجود گسلهای فراوان در یک منطقه سبب بروز زلزله می‌گردد. این زلزله به نوبه خود سبب ایجاد گسل جدیدی گردیده و نتیجتاً تعداد شکستگیها زیادتر شده و به این ترتیب قابلیت لزره خیزی منطقه افزایش می‌یابد.

     

    4-1) نحوه آزاد شدن انرژی زلزله:

    ممکن است یک زلزله به همراه خود پیش لرزه و پس لرزه‌هایی داشته باشد، که این دو قبل و بعد از زلزله اصلی ممکن است وقوع یابند، به عبارتی دیگر این موضوع به نحوه آزاد شدن انرژی زلزله بستگی دارد. بطوری که انرژی زلزله بصورتهای زیر آزاد می‌گردند:
    پیش لرزه: گاهی اوقات از بروز زلزله اصلی ، یکسری زلزله‌هایی با بزرگی کمتر از زلزله اصلی به وقوع می‌پیوندند که معمولاً فراوانی آنها با نزدیک شدن به زمان وقوع لرزش اصلی ، افزایش می‌یابد.

     

    لرزش اصلی: همان زلزله اصلی بوده که بواسطه آن اکثر انرژی ذخیره شده در سنگها یکباره آزاد می‌گردد و چنانچه داده‌های مربوط به یک زلزله بزرگ غیر دستگاهی باشد زمین لرزه نامیده می‌شود.

     

    پس لرزه : زلزله‌های خفیف تری که غالباً پس از لرزش اصلی، از حوالی کانون زلزله اصلی منشأ می‌گیرند، را پس لرزه می‌گویند. پس لرزه‌ها می‌توانند حتی تا سالها پس از وقوع زلزله‌های اصلی نیز به طول انجامد.

     

    دسته لرزه: مجموعه‌ای از تعداد زیادی زلزله که در یک منطقه محدود در مقطع زمانی در حد هفته تا چند ماه به وقوع می‌پیوندد. دسته لرزه‌ها غالبا در نواحی آتشفشانی دیده می‌شوند.

     

    ریز لرزه: زلزله‌های ضعیفی هستند که بزرگی آنها 3 ریشتر و یا کمتر از 3 بوده و غالباً افزایش ناگهانی و نامنظم آنها نشانه قریب الوقوع بودن زمین لرزه یا زلزله اصلی می‌باشند.

     

    5-1) انواع زمین لرزه:

    1- زمین لرزه های تکتونیکی: زمین لرزه های تکتونیکی در برگیرنده تعداد بسیار زیادی از زلزله هایی هستند که سالانه در سطح جهان ثبت می شوند. حرکات صفحات تشکیل دهنده پوسته زمین عامل ایجاد این زمین لرزه ها می باشد.

     

    2- زلزله های آتشفشانی: این زلزله ها فقط در نواحی فعال آتشفشانی اتفاق می¬افتد و به انفجارهای آتشفشانی نیز معروف است.

     

    3- زمین لرزه های فروریختی : بر اثر فروریختن غارها و کانالهای زیرزمینی، لرزه‌هایی ایجاد می‌شود که به نام زمین‌لرزه‌های فروریختی موسومند. این تکانها بسیار کوچک بوده و فقط اهمیت محلی دارند.

     

    4- زمین لرزه های القایی: بر اثر آبگیری یا تغییرات ناگهانی سطح آب دریاچه‌های پشت سدها، تزریق آب یا سیالهای دیگر به داخل زمین و یا استخراج آنها، مخصوصاً درجاهایی که گسلهای فعال وجود دارد زمین‌لرزه‌هایی ایجاد می‌شود. در واقع دلیل اصلی این لرزه‌ها را می‌توان بارگذاری سریع برروی زمین و یا برداشتن ناگهانی بار زیادی از روی آن ذکر کرد. این لرزه‌ها به نام القایی موسومند. لرزه‌های ناشی از معادن نیز در این دسته قرار می‌گیرند. به عنوان مثال می‌توان به زمین‌لرزه‌ای که درارتباط با آبگیری و تغییرات فصلی سطح آب دریاچه سد سفیدرود روی داد اشاره نمود.

     

    5- زمین لرزه های ناشی از انفجارها: انفجارهای نظامی و صنعتی، همچنین آمد و شد و یا فعالیت‌های ساختمانی، نیز لرزه‌هایی را ایجاد می‌نمایند که شدت، زمان وقوع و محل آنها قابل پیشبینی است .

     

    6-1) درجه بندی دامنه و شدت زلزله:

    در هنگام وقوع زلزله بارها با کلمه مقیاس ریشتر مواجه می شویم. شاید کلمه مقیاس مرکالی هم به گوشتان رسیده باشد هرچند که کمتر مورد استفاده قرار می گیرد. این دو مقیاس قدرت یک زلزله را از دو جنبه مختلف بیان کنند.

     

    از مقیاس ریشتر برای بیان بزرگی یک زمین لرزه یعنی مقدار انرژی آزاد شده طی یک زمین لرزه استفاده می شود. اطلاعات مورد نیاز برای محاسبه بزرگی زمین لرزه را از لرزه نگار به دست می آورند. مقیاس ریشتر لگاریتمی است یعنی افزایش یک واحد در مقیاس ریشتر نشان دهنده افزایش ده واحدی در دامنه موج است. به عبارت دیگر دامنه موج در زلزله 6 ریشتری ده برابر دامنه موج زلزله 5 ریشتری است و دامنه موج 7 ریشتر 100 برابر زلزله 5 ریشتری است. مقدار انرژی آزاد شده در زلزله 6 ریشتری 7/31 برابر زلزله 5 ریشتری است.

     

    فصل دوم: نشانه های وقوع زلزله

    1-2) پیش نشانگرهای قبل از وقوع زلزله:

    گاه حرکت گسلها موجب می گردد که در لایه های از زمین که سفره های آب زیر زمینی را در خود نگه می دارند شکستهایی ایجاد گردد که در اثر آن گاه دو یا چند سفره آب زیر زمینی با همدیگر ارتباط برقرار می کنند در این حالت بروز اتفاقات زیر را شاهد خواهیم بود.

     

    1- دمای آب چشمه ها و قنوات و چاهها کاهش و یا افزایش ناگهانی پیدا می کند.

     

    2- چاهها و قنوات از نظر طعم ومزه دچار تغییراتی محسوس می گردد.

     

    3- در حجم و مقدار آب دهی قنوات؛ چشمه ها و سطح آب در چاهها فزایش و یا کاهش محسوسی بوجود می آید .

     

    پیش از وقوع زلزله های ادواری شکافهایی در سنگها و پوسته زمین به وجود می آید که همگی در جهت خاصی هستند و بعد از وقوع زلزله شکافهای حاصل از زمین لرزه دقیقاً در امتداد شکافهای قبل از وقوع آن امتداد می یابد. لذا توجه به شکافهای ناگهانی که طی چند دقیقه تا چند روز در سطح زمین خصوصاً در مناطقی که بروی گسل های فعال قرار دارند بوجود می آید می تواند به پیش بینی زلزله کمک فراوانی نماید. در زلزله بم گزارشاتی از صداهای عجیب که از زمین شنیده می شده است مؤید این مطلب می باشد که صدای ایجاد ترکها حتی در اعماق زمین گاه همچون بم قابل شنیدن بوده و می تواند قبل از حدوث زلزله بعنوان یک پیش نشانگر مهم مورد توجه باید قرار بگیرد.

     

    معمولاً حیوانات قادر به درک امواج P هستند این امواج که تنها در جامدات منتقل می گردند دارای سرعت بیشتری نسبت به امواج دیگر بوده و لذا این امواج چند ثانیه زودتر از امواج مخرب زلزله که به آن امواج S می گوئیم به ما می رسند و این امواج معمولاً بروی حیوانات تأثیر بیشتری داشته، لذا حیوانات قبل از وقوع زلزله بطور غریزی از خود در برابر درک این امواج یکسری واکنش خاص نشان می دهند. این رفتارها در حیوانات اهلی همچون خر و الاغ و خرگوش فرار به سوی سر بالایی می باشد.

     

    در خصوص علائم غیر طبیعی همچون مشاهده شدن اشیاء نورانی در شبهای قبل از زلزله نیز گزارشات زیادی دریافت شده این اشیاء در جهت جنوب حرکت کرده و به ناگهان به سمت شرق تغییر مسیر می دهند.

     

    2-2) نشانگرها یا علائم منتهی به زلزله:

    پس از آشنایی با پیش نشانگرها می رسیم به علام منتهی به وقوع زلزله که در حقیقت این علائم با ورود موج اصلی ( s ) زلزله به منطقه ؛ مشاهده می گردد و همواره پس از مشاهده آنها تنها چند ثانیه وقت برای شما باقی است که شاید با پناه بردن به زیر یک میز محکم یا کنجی از اطاق یا نقطه ای امن بتوانید جان خود را نجات دهید . شاهدان زیادی پس از زلزله گفته اند که در آغاز زلزله با صدایی عجیب روبرو شده اند. بله درست است در ابتدا معمولاً صدای نامتعارف شنیده می شود. در زلزله های بزرگ ابتدا صدای عجیبی همچون زوزه باد و حرکت درختان و برگها و سپس صدای ضعیف شیشه های منزل شنیده می شود و به سرعت لرزش های اولیه که معمولاً با شدت بالا نیستند آغاز می گردد و پس از آن موج اصلی با مدت زمان چند ثانیه ای و پس از آن پس لرزه هایی با شدت پائین و سپس اتمام زلزله!

     

    فصل سوم: چگونگی مقابله با زلزله

    1-3) مقابله با زلزله :

    طی پنجاه سال اخیر اطلاعات زیادی در مورد زلزله کسب کرده و فرآیند وقوع آن را بهتر از پیش درک می کنیم، اما هنوز هم برای مقابله با آن کاری نمی توانیم انجام دهیم. زمین لرزه ها توسط فرآیندهای بنیادین و قدرتمند زمین شناختی که خارج از حیطه کنترل ما هستند، به وجود می آیند. این فرآیندها نسبتاً غیر قابل پیش بینی است، بنابراین در حال حاضر این امکان وجود ندارد که به مردم گفت دقیقاً چه وقت زلزله روی می دهد. این امواج زلزله ای ثبت شده، می تواند به ما اطلاع دهد که ارتعاش های بسیار قویتری در راه است، اما این اطلاعات می تواند فقط چند دقیقه پیش از وقوع زلزله به ما اخطار دهد. دانشمندان می توانند برپایه حرکت های صفحه ها در زمین و موقعیت منطقه های گسل، پیش بینی کنند که در کدام مناطق احتمال وقوع زلزله زیاد است.

     

    همچنین با تحقیق در تاریخ زمین لرزه های روی داده در منطقه مورد نظر، زمان احتمالی وقوع زلزله را پیش بینی کنند. با این همه این پیش بینی ها معمولاً بسیار ضعیف هستند. اما پیش بینی دانشمندان در مورد پس لرزه ها دقیق تر است. پس لرزه ها، لرزه هایی است که پس از زلزله اولیه روی می دهد. این پیش بینی ها براساس تحقیق های بسیار وسیعی که در مورد الگوهای پس لرزه ها انجام شده است، صورت می گیرد. زلزله شناسان در این مورد که چگونه زمین لرزه هایی که از یک گسل شروع شده اند، می توانند زلزله های دیگری را در گسل های متصل به یکدیگر به وجود آورند، پیش بینی های دقیقی انجام می دهند.

     

    پس برای مقابله با زمین لرزه چه کاری می توان انجام داد؟ عمده پیشرفت هایی که طی 50 سال گذشته حاصل شده است به آمادگی برای زلزله و مخصوصاً حیطه مهندسی عمران مربوط می شود. طی چند دهه اخیر استانداردهایی برای ساخت ساختمان ها در نظر گرفته شده است تا مقاومت آنها در برابر نیروی امواج زمین لرزه افزایش یابد. از استانداردهای جدید می توان به تقویت مصالح اشاره کرد. طراحی بناها به شیوه ای که از انعطاف پذیری لازم برای جذب ارتعاش ها برخوردار باشند بدون آنکه تخریب شوند،یکی دیگر از این روش هاست. طراحی ساختمان ها به شیوه ای که بتوانند این ضربه ها را بگیرند، مخصوصاً در مناطقی که زلزله خیز هستند، از اهمیت بسیاری برخوردار است.یکی دیگر از مولفه های آمادگی، آموزش مردم است. امروزه بسیاری از سامان های دولتی در اغلب کشورها دفترچه های راهنمایی منتشر می کنند که در آن چگونگی وقوع زلزله، راهنمایی هایی در مورد حفاظت خانه در برابر زلزله های احتمالی و فعالیت هایی که در زمان وقوع زلزله باید انجام داد، گردآوری شده است.

     

    2-3) اقدام های لازم قبل از وقوع زلزله:

    قبل از وقوع زلزله و برای مقابله با آن و کاهش خسارتها و تلفات جانی ناشی از زلزله، لازم است که دو اقدام مهم یعنی ایمن سازی سازه ای و غیر سازه ای را به خوبی و مطابق اصول علمی انجام دهیم، که در زیر به تفصیل به آنها اشاره می شود.

     

    الف- ایمن سازی سازه ای:
    ایمن سازی سازه و بنا ساختمانی که در آن زندگی می کنیم از طراحی تا اجرای آن می بایست تابع اصول مهندسی ساختمان بوده و در تمامی مراحل اجرای آن از نیروهای متخصص استفاده گردد و بر نحوه اجرای آن نیز همواره نظارتی دقیق توسط مهندسان ناظر تأیید صلاحیت شده صورت بگیرد. متأسفانه اغلب ما در منازلی زندگی می کنیم که خود بر نحوه طراحی و اجرای آن نظارتی نداشته و از میزان ایمنی آن در برابر زلزله آگاه نیستیم.

     

    ایمن سازی یعنی مشخص نمودن نقاط ضعف یک ساختمان اجرا شده در طراحی واجرا و رفع آن که این کار با توجه به پیچیدگی و تخصصی بودن آن باید توسط نیروهایی که دارای تخصص ویژه در مهندسی سازه و زلزله هستند انجام بگیرد. برای تعیین میزان ایمنی اینگونه ساختمانها بحثی بنام ایمن سازی سازه و بنا همواره مطرح بوده و کارشناسان خاص خود را دارا می باشد . کارشناسان این رشته قادرند پس از بازدید از ساختمان برای ایمن سازی منازل شما طرحهای مربوطه را ارائه کنند.

     

    ب- ایمن سازی غیر سازه ای (ایمن سازی دکوراسیون و لوازم داخلی منزل):
    در صورتی که منزل شما در برابر زلزله دوام بیاورد ، ممکن است لوازم و دکوراسیون منزل موجب صدمه به اعضاء خانواده شما گردد، پس ایمن سازی در داخل منزل را به همان اندازه ساخت خانه جدی بگیرید !

     

    1- تمام تابلو ها را به دیوار مهار کنید و از نصب تابلو بالای مکان خواب خود و فرزندانتان خودداری کنید.

     

    2- کتابخانه، کمد لباس، ساعت دیواری ، کامپیوتر و هر چیزی که با سقوط آن موجب صدمه زدن به کودکتان می گردد را مهار و از مکان خواب او دور کنید.

     

    3- تخت خواب را در کنار پنچره خصوصاً پنجره های بدون پرده های کلفت قرار ندهید، شیشه های شکسته می تواند صدمات جبران ناپذیری به خانواده شما وارد کند ، فراموش نکنید که مشکلات زلزله با پایان حرکت زمین، تازه آغاز می گردد. بر چسبهایی اکنون در ایران وجود دارد که می تواند ایمنی شیشه منزل شما را تضمین کند.

     

    4- میز توالت همسرتان را در مسیر خروج از اطاق خواب قرار ندهید.

     

    5- نحوه قطع جریانهای آب و برق و شوفاژ و گاز را به اعضای خانواده آموزش دهید تا در صورت عدم حضور شما هم بتوانند اقدامات لازم را انجام دهند.

     

    6- پس از پایان زلزله به دقت شیر های اصلی گاز را قطع کرده و بسیار دقت کنید که موجب آتش سوزی نگردد، یک جرقه می تواند خطر ساز باشد ، روشن کردن چراغ اطاق یا روشن کردن یک کبریت برای روشنایی می تواند خسارت جبران ناپذیری را در پی داشته باشد. در صورت روبرو شدن با آتش سوزی فراموش نکنید که به همان اندازه که خود آتش می تواند خطرناک باشد دود نیز می تواند موجب خفگی شما گردد. در صورتی که با دود ناشی از آتش سوزی روبرو شدید تا می توانید در سطوح پایین زمین حرکت کنید تا کمتر مواد سمی را استنشاق کنید. به این منظور چهار دست و پا برروی زمین حرکت کنید و یا اگر مجبور شدید سینه خیز بروید اما تا جایی که امکان دارد گازهای ایجاد شده را استنشاق نکنید. برای عبور از یک دیواره آتش استفاده از یک پتوی خیس در اولویت می باشد در صورت عدم دسترسی ، لباس خود را به شرط آنکه نایلونی ( از جنس مواد و پشم شیشه ) نباشد خیس کرده بر روی سر خود بکشید و از آتش عبور کنید.

     

    7- اگر در منزل آبگرمکن دارید آنرا حتماً به دیوار مهار کنید، سوختگی کم از آوار نیست.

     

    ج- تهیه ساک و جعبه امداد ونجات زلزله:
    شما می توانید با صرف مبلغ اندکی یک ساک امدادی برای خود تهیه کنید. این ساک را یا در خارج از منزل ( صندوق عقب ماشین به شرطی که در پارکینگ نباشد ) و یا در مسیر خروج از منزل قرار دهید تا به راحتی بتوان از منزل خارج نمود. ضمناً این ساک باید حداقل دارای لوازم زیر باشد :
    – چند ظرف آب معدنی و غذاهای کنسرو شده که بتواند شما را برای حد اقل سه روز تامین نمایید.

     

    – یک سری از داروهایی که توسط افراد خانواده هر روز مصرف می شود همچون داروهای : « فشار، قند، دیابت، قلب و…» به همراه لوازم کمکهای اولیه.

     

    – چراق قوه، شمع، کبریت .

     

    – چاقو، بشقاب و قاشق، درب بازکن، کنسرو، ظروف یکبار مصرف و کیسه فریزر ( با کشیدن کیسه فریزر بروی بشقاب می توانید از یک بشقاب برای دفعات زیادی بدون نیاز به شستشو استفاده کنید.)

     

    – مواد شستشو و ضد عفونی کننده و گند زدا .

     

    – کیسه زباله بزرگ از نوع مرغوب ( محکم و کلفت: از این کیسه می توانید بجز زباله در مواقع لزوم بعنوان بادگیر و یا بارانی استفاده کنید .)

     

    – لباس گرم و لباس زیر برای افراد خانواده و خصوصاً نوزادان و لوازم بهداشتی بانوان (نوار بهداشتی و …… )

     

    – یک سوت برای زنده یابی ( در صورتی که خدای ناکرده عزیزی در زیر آوار باشد صدای سوت بهتر به زیر آوار منتقل می گردد تا صدای انسان و یا حتی فریاد زدن.)

     

    – یک نقشه شهر با جانمایی بیمارستان و مراکز دولتی مرتبط با زلزله که باید قبل از زلزله با کمک افراد خانواده تهیه کنید.

     

    – اسناد مهم و شماره تلفنهای ضروری.

     

    – یک رادیو ترانزیستوری به همراه باطری.

     

    3-3)  اقدام های لازم درحین وقوع زلزله:

    اکنون که با علائم زلزله و نیز نحوه ایمن سازی سازه ای و غیر سازه ای آشنا شده اید نوبت به آشنایی با نحوه عملکرد فردی و گروهی شما عزیزان می باشد تا بتوانید با بروز حادثه به کمک خانواده خود و نیز همسایگان و بستگان خود بشتابید. در این خصوص با شرح تمامی جزئیات در دو گام اصلی با زیر مجموعه های آن به این بحث خواهیم پرداخت.

     

    برای آموزش در حین وقوع زلزله برای حفظ جان هر فرد در هر سن و جنس و در هر مکان آموزشهایی عمومی داریم که می تواند بصورت مشترک مورد توجه قرار بگیرد هر چند همین آموزشها در دوره های تخصصی کاملاً دارای سر فصلهای خاص با نحوه عملکردهای حرفه ای می باشد. ما در دو بخش عمومی و حالتهای خاص به نحوه عملکرد هر فرد در زمان بروز زلزله می پردازیم.

     

    بخش اول: عملکرد عمومی در تمامی حالتها

    1- تا حد امکان خونسرد باشید.

     

    2- اگر در چارچوب درب ایستاده اید با یک دست چارچوب را گرفته و مواظب باشید تا درب برویتان بسته نشود. در این حالت نشستن شما در حفظ تعادل بسیار مؤثر است. کافی است پشت خود را به یک لنگه چارچوب تکیه داده و پاها را به لنگه دیگر چار چوب ، البته توجه به این نکته حائز اهمیت می باشد که تنها چهارچوبهایی که دارای فریمهای محکم فلزی بوده و بکمک دوغاب ملات سیمان و ماسه و بهره بردن از شاخکهای مهار به دیوار محکم شده اند مورد اعتماد می باشد. بنابراین بهتر است که شما برای اطمینان خود قبلا از نوع و کیفیت چارچوبهای منزل خود با کمک گرفتن از افراد ماهر در زمینه ساختمان مطلع شده باشید.

     

    3- در هر نقطه که دچار لرزشهای سخت ناشی از لزله شدید همواره کف دستها را به هم گره نموده و با ساعدها و بازوانتان از گردن و سر خود محافظت نمایید. شکستگی گردن و آسیب دیدیگی مغزی و نیز خفگی از عوامل اصلی مرگ در زمان زلزله می باشند.

     

    4- هرگز در کنار کمدهای بزرگ یا تابلوهای دیوارکوب و یا پنجره پناه نگیرید. احتمال آسیب دیدن از این سری لوازم که ایمن سازی غیر سازه ای برای آنها انجام نگرفته کمتر از آوار نخواهد بود.

     

    5- حتماً برای خود نقاط ایمن را در محل های مختلفی که در طول روز در آن سرگرم به کار هستید در نظر بگیرید. خصوصاً خانمهای خانه دار که حتماً می بایست برای خود در آشپزخانه این نقاط را برای زمان بروز زلزله از پیش تعیین کرده باشند. توجه داشته باشید در صورتی که در آشپزخانه مشغول به کار هستید می بایست تا حد امکان محل پناه گرفتن شما از لوازم خطر سازی که در اثر سقوط می تواند جان شما را به خطر بیندازد همچون ظروف غذایی که بروی گاز دارید و یا آبگرمکن ایستاده و یا کابینتهایی که ظروف شیشه ای و چینی در ان قرار دارد دور باشد.

     

    6- خانمهای خانه دار می بایست توجه داشته باشند که اگر فرصت خروج از آشپزخانه را ندارند یکی از نقاطی که می تواند در صورت مهار بودن به دیوار، بعنوان یک عامل کنج ساز، شما را از ریزش مستقیم آوار نجات دهد یخچال می باشد. البته اگر قبلاً آن را به دیوار مهار کرده باشید. هر کنجی که در زمان زلزله ایجاد گردد می تواند از خطر ریزش مستقیم اوار بروی شما بکاهد.

     

    7- توجه داشته باشید که کمد های پر از ظروف شیشه ای و چینی و ابزارهایی همچون چاقو می بایست حتماً از قبل برای زلزله، ایمن سازی غیر سازه ای شده و مکان امن شما در آشپزخانه بدور از این لوازم باشد. .پیشنهاد می شود که هرگز این لوازم خطر ساز را در کابینتهای بالای منزل خود قرار ندهید .

     

    8- اگر در راه پله بودید حرکت نکنید، بنشینید و با تکیه کردن به دیوار از سر و گردن خود محافظت نمایید. احتمال صدمه دیدگی بر اثر سقوط شما بسیار بیشتر از ماندن در زیر آوار است. به علت آنکه میزان حرکتهای ایجاد شده بر اثر امواج زلزله در راه پله ها بیشتر از سایر نقاط منزل است در طی چند زلزله اخیر شاهد بوده ایم که تعداد زیادی از شهروندان بعلت شدت عجله در پائین رفتن از راه پله ها و لرزشهای فوق دچار حادثه و سقوط از ارتفاع شده اند و صدمات جانی زیادی در این خصوص گزارش شده است .

     

    9- هرگز در زمان زلزله و بعد از آن از آسانسور استفاده نکنید، زیرا به طور معمول محورهایی که اطاقک آسانسور بروی آن حرکت میکند در طی زلزله دچار تابیدگی می گردد و در صورتی که شما پس از زلزله بخواهید از آسانسور استفاده نمائید مطمئناً بعلت تابیدگی محورها در بین طبقات بنحوی گیر خواهید کرد که امکان بیرون آوردنتان بسیار سخت خواهد بود.

     

    10- در خصوص اسانسورها توجه به یک نکته مهم دیگر نیز الزامی می باشد ، در آسانسورهای جدید ترمزهای اضطراری خطر سقوط را به مراتب کم کرده است اما در آسانسورهای قدیمی تر با توجه به تکنولوژی قدیمی در صورت آسیب دیدگی کابلهای مهار یا موتور بالابر احتمال سقوط کابین آسانسور بسیار بالا است.

     

    11- در بعضی مواقع امکان دارد بر اثر زلزله ضامن دربهای آسانسورها در طبقات آزاد گردد این بدان معنی است شما بعد از باز کردن درب آسانسور کابین ان را مشاهده ننموده و در صورت عجله که خاص چنین مواقعی می باشد احتمال سقوط در چاله آسانسور برایتان محتمل می باشد .

     

    بخش دوم: حالتهای خاص

    1- شما در خیابان، پیاده در حال تردد هستید:

    هنگامی که شما در فضای باز قرار دارید فراموش نکنید که پیدا نمودن یک نقطه امن بسیار مشکل خواهد بود خصوصاً اگر در خیابان و در حال عبور از پیاده روها باشید برای آنکه بهتر بتوانید با وضعیت پیش آمده روبرو شوید بهتر است به چند نکته توجه فرمایید:
    – هر ساختمان بصورت معمول در صورت تخریب در بهترین حالت یک سوم ارتفاع خود در زمان تخریب شدن بصورت آوار پیشروی می کند این موضوع تا ساختمانهای 4 طبقه مصداق کامل دارد.

     

    – پیاده روی هر ساختمانی که دارای نمای سکوریت شیشه یا پلاک های بزرگ سنگهای تزیینی باشد در زمان زلزله یکی از خطرناکترین نقاط را بعلت سقوط سنگ و شیشه بوجود می آورد.

     

    – در زمان زلزله احتمال شکستگی و فرو افتادن تیرهای چراغ برق ؛ دکلهای فشار قوی ؛ درختان کهنسال ، بسیار زیاد می باشد.

     

    – کنترل ماشینها در زمان زلزله بسیار مشکل بوده و به همین دلیل احتمال ورود آنها به پیاده رو نیز بسیار زیاد می باشد.

     

    – دیوارهای پیرامون محوطه منازل در صورت تخریب کاملاً ازقسمت کف فرو می ریزند و این امکان صدمه زدن به مردمی را که در پیاده رو جانبی این دیوار در حال تردد می باشند را افزایش می دهد. بنابراین پیشنهاد می کنیم از ساختمانهایی بلند و دارای نمای شیشه ای و سنگهای تزیینی پلاک دوری کنید.
    – مواظب تیرهای برق ، دکلهای برق، درختان کهنسال و تابلوهای تبلیغاتی باشید.

     

    دیوارهای حیاطها معمولاً در زمان زلزله بطور کامل فرو می افتند بنابراین از حریم دیوارهای محوطه ای منازل حداقل 2 متر دور شوید.

     

    – اگر امکان رفتن به وسط خیابان را با رعایت احتمال خطر تصادف را دارید در میان خیابان باستید تا زلزله پایان پذیرد. در غیر این صورت بصورتی قرار بگیرید که حداقل الزامات فوق را رعایت کرده باشید.

     

    2- شما در خیابان ، سوار بر ماشین در حال تردد هستید:

    زمین لرزه در زمان رانندگی همچون ترکیدن چرخ عقب ماشین می باشد آنانی که تجربه پنجری و ترکیدگی لاستیک عقب را دارند می دانند که ماشین به یکباره تعادل خود را از دست داده و کنترل فرمان از دست راننده خارج میشود و ماشین به چپ و راست می رود. کافی است سرعت خود را کم نموده و به منتهی الیه سمت راست حرکت کنید به شرط آنکه در کنار یک برج یا ساختمان بلند مرتبه نباشید. دقت کنید که توقف شما در زیر و روی پلهای ماشین رو و عابر پیاده در زمان زلزله خطرناک است.

     

    3- در جاده های کوهستانی در حال تردد هستید:

    حتماً می بایست توجه به ریزش سنگ بروی ماشین خود نمایید. پیشنهاد می شود در صورتی که در اثر ریزش سنگ ترافیک بوجود آمده است از ماشین خارج شوید تا بتوانید در صورت وقوع ریزش های متعدی در محلی امن پناه بگیرید. یادتان باشد حضور در ماشین یعنی قرار گرفتن در تله مرگ در صورتی که در ماشین هستید و راه باز می باشد با کمک گرفتن از توجه بقیه اعضا خانواده به محل ریزش در مسیر ریزش از کوه اقدام به حرکت نمایید به هر حال هر نفر یعنی 2 چشم بیشتر و این در لحظات بحرانی یعنی نعمتی بزرگ.

     

    4- شما در محل کار هستید:

    در اغلب موارد در زمان وقوع زلزله امکان خروج گروهی از دربهای ساختمان وجود ندارد بنابراین اگر تعداد همکارانتان زیاد است مطمئن باشید صدمه ایی که در فرار از ساختمان ممکن است به شما وارد شود کمتر از خود زلزله نخواهد بود. بهتر است در این حالت به نقاط امن همچون کنجهای ساختمان، کنار ستونهای ساختمان و یا اجسامی که بتوانند در زمان فرو ریزش اوار با ایجاد کنجهایی در کناره های خود فضایی برای زنده ماندن شما ایجاد کنند همچون کنار اختلاف سطح ها یا کنار میزها. در صورتی که میزهای شما از نوع فلزی با کیفیت عالی است این امکان که در زیر آن پناه بگیرید هم وجود دارد در اینصورت زیر میز خود را هیچگاه با لوازم و تجهیزات کاری خود پر نکنید در زمان زلزله به هر سانتیمتر آن نیاز خواهید داشت.

     

    5- شما در منزل هستید:

    اگر شما از قبل مسیرهای خروج از ساختمان را در ذهن تکرار کرده باشید و با خانواده به صورت یک مانور چند بار خروج سریع از منزل را انجام داده باشید، می توانید با اولین لرزش برای خروج از منزل اقدام کنید. البته این در صورتی امکان پذیر است که شما در یک برج و یا آپارتمان بلند مرتبه نباشید که البته در آن صورت هم اگر زلزله ای ضعیف را تجربه کردید پس از پایان آن حتماً از خانه بیرون بروید حتی اگر در برج زندگی می کنید ! البته فراموش نکنید که همواره در چنین حالتهایی پله های فرار به مراتب بهتر از آسانسور می باشد .

     

    توجه به نقاط امن خانه ، این نقاط می توانند در صورتی که شما فرصت خروج از منزل را نداشته باشید به داد شما برسند .

     

    نقاط امن را به کمک نکات زیر در آشپزخانه، هال، پذیرایی، اطاق خواب خود بیابید این نقاط را به کمک اهالی خانه با تکرار در ذهن بسپارید در زمان زلزله مطمئن باشید ناخودآگاه از این دانش خود بهره خواهید برد:
    – کنج دیوارهایی که دارای تیرهای اصلی هستند.

     

    – دیوارهایی که پنجره ندارند.

     

    – دیوارهایی که تابلوهای بزرگ و کمد و کتابخانه به آنها متصل نمی باشد.

     

    – چارچوبهای دربهایی که کتیبه شیشه ایی در بالای سر خود ندارند.

     

    – مکانهایی که فاصله دو ستون در آن نقاط حداقل می باشد.

     

    – میزهای محکم فلزی و چوبی و کنار تختخوابهایی که دارای حجم مناسب در زیر خود و نیز قدرت باربری بسیار بالا باشند.

     

    اقدام های لازم پس از وقوع زلزله:

    در صورتیکه خدای ناکرده ساختمان مسکونی شما در برابر زلزله مقاومت نکرده است و شما در زیر آوار گرفتار شده اید، لازم است که به نکات زیر توجه فرمائید.
    – اولاً بجای انکه از همان اول شروع به فریاد زدن بکنید، ببینید در چه وضعیت هستید آیا هوا برای تنفس شما به مقدار کافی وجود دارد؟ در تاریکی مطلق در زیر اوار از صدا زدن به آرامی یا سوت زدن و انعکاس صدا حجم فضا برایتان مشخص خواهد شد اگر حجم هوای شما کم است جدا از سرو صدای بی خود و ایجاد هیجان مضاعف خود داری کنید. هیجان شدید حرکت سریع و فریاد زدن به سرعت اکسیژن شما را به پایان می برد به دقت گوش بدهید تا صدا های پیرامون شما به شما اعلام کند که کسی در نزدیکی شما بر روی آوار حرکت می کند. اکنون اگر می توانید فریاد بزنید اما توجه کنید فریاد پی در پی و باشدت بالا صدا و قدرت حنجره شمارا تحلیل می برد پس با دقت عمل کنید.

     

    – اگر امکان فریاد زدن بنا بر هر دلیلی نداری می توانی با سوت زدن کمک بخواهید و اگر امکان آنرا هم ندارید از روش ضربه زدن استفاده کنید ، دستان و پاها را در صورت امکان به اشیا کنارشان بشرط عدم ریزش بیشتر آوار ، بزنید این صدا ها بشرط سکوت در بیرون قابل شنیدن هستند ، پس دقت کنید ، صداهای آرام شمارا در صورتی خواهند شنید که شما را توسط ابزار زنده یابی پیدا کرده باشند ، والا در شلوغی و ازدحام از صداهای آرام، کاری بر نمی اید پس بهتر است ، در زمان سکوت در خارج از ضربه های آرام کمک بگیرد .

     

    – البته زمان آرامش بیرون نشان دهنده رسیدن شب است و این زمانی است که گروه های زنده یاب در سکوت شب با روش اعلام حضور به مدت یک دقیقه و سکوت پس از ندا به مدت چهار دقیقه بدنبال علائمی همچون صداهای ضربه ای و ناله ها هستند. البته اگر دوره های زنده یابی در شب موج پیشرو جمعیت کاهش خطرات زلزله ایران را دیده باشند.

     

    – اما بخش دوم استقامت در زیر آوار بخش روحیه است و حفظ و تقویت آن.

     

    نتیجه گیری:

    به درستی مشخص نیست که چرا زلزله بوجود می‌آید، اما همانطور که قبلاً اشاره شد تجمع انر‍ژی در درون زمین از یک طرف و افزایش نیروی زیاد در درون زمین و عدم تحکمل طبقات زمین برای نگهداری این انرژی از طرف دیگر موجب شکسته شدن زمین در بعضی نقاط آن شده و انرژی از محل آن آزاد می شود. این شکستگی که اکثرا با جابجایی زمین اتفاق می‌افتد باعث خطرات و ایجاد لرزش زمین می‌شود که به آن زلزله گفته می‌شود.

     

    پیش از وقوع زلزله های ادواری شکافهایی در سنگها و پوسته زمین به وجود می آید که همگی در جهت خاصی هستند و بعد از وقوع زلزله شکافهای حاصل از زمین لرزه دقیقاً در امتداد شکافهای قبل از وقوع آن امتداد می یابد.

     

    در آغاز زلزله زلزله های بزرگ ابتدا صدای عجیبی همچون زوزه باد و حرکت درختان و برگها و سپس صدای ضعیف شیشه های منزل شنیده می شود و به سرعت لرزش های اولیه که معمولاً با شدت بالا نیستند آغاز می گردد و پس از آن موج اصلی با مدت زمان چند ثانیه ای.

     

    قبل از وقوع زلزله و برای مقابله با آن و کاهش خسارتها و تلفات جانی ناشی از زلزله، لازم است که دو اقدام مهم یعنی ایمن سازی سازه ای و غیر سازه ای را به خوبی و مطابق اصول علمی انجام دهیم.

     

    منابع و مآخذ:

    تهرانی، خسرو؛ زمین شناسی ایران؛ دانشگاه پیام نور ، 1377.
    درویش زاده، علی؛ زمین شناسی ایران؛ انتشارات امیرکبیر، 1380.
    معماریان، حسین؛ زمین شناسی مهندسی و ژئوتکنیک؛ انتشارات دانشگاه تهران، 1381 .
    دانشنامه رشد.

    کانال تلگرام ما